Хонгор нутгийг хортой, хоргүй гэж маргалдаж байсан цаг саяхан. Одоо ч энэ маргаан эцэслэн төгсөөгүй. Тухайн үед аймгийн Засаг дарга нь “Манай нутаг хоргүй” хэмээн удаа дараа мэдэгдэж байсан юм даг. Харин энэ бүхэнтэй зэрэгцээд тус аймаг дахь нэр бүхий алтны компанид ажилладаг нэгэн залуугийн хүүхдийн уруул нь сэтэрхий, тагнай нь цоорхой төрсөн нь эмгэнэлт хувь заяа болоод өнгөрсөн.

Гэхдээ ганцхан энэ айлд ийм тавилан тохиосонгүй, хэд хэдэн өрх гэрийг тойроогүй биш дайраад өнгөрсөн. Гэтэл 2008 оны УИХ-ын сонгуулиар тус аймгийн Засаг ноён нь шаргал ордонд заларч, хамуу томуутай зууралдахаас зайлсхийв. Гэхдээ л эрхэм гишүүний олон түмэнд нэрд гарсан амжилтынх нь үндэс гэмээр зүйл нь Хонгор сумын цианит, натритай холбоотой асуудал.

Иргэдэд муугаар нөлөөлж, эзэнд нь аз завшаан бэлэглэсэн дээ, хөөрхий. Өөрсдийг нь мөхөл рүү явуулсан ч Д.Хаянхярваа даргадаа тэд үнэхээр хайртай. Үүнийгээ ч батлаж УИХ-ын сэнтийд өргөмжилж, өөрсдийгөө төлөөлүүлсэн. Эрхэм түшээ ч хариуг нь барьж өнгөрөгч оны сонгуулиар Сангийн сайдын албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, Хүний хөгжлийн сангийн мөнгийг нутгийнхаа сонгогчдод 670 мянган төгрөг болгон бөөнөөр олгосон гэж байгаа.

Харамсалтай нь, АТГ-ынханд хошуу хүргэж, мань хүнд Эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлсэн юм. Уг нь мань хүн гишүүн болоод хөрөнгө мөнгө нь дорвитой сайн аривждагүй. Түүний жилийн орлого нь 48 сая төгрөг гэнэ. Харин гэр бүлийнх нь анх гишүүн болсон үеэсээ хэд дахин урууджээ.

Гэвч хувийн орлого нь өсч байхад гэр бүлийнх юуны хамаа байхав. Нэг хэтэвч, нэг тогоо шүү дээ. Түүнчлэн тэрбээр 2008 оны хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ 47.1 сая төгрөг хэмээн гэр бүлийн орлогоо мэдүүлсэн байдаг. Түүнээс хойш чамгүй өсч байсан хөрөнгө нь 2011 онд гэнэт уруудаж, 12.7 сая төгрөг болж, хэд дахин буурсан аж.

Гурван орон сууцтай байсан бол хоёр болсон байх жишээтэй. Янз нь нэг орон сууцаа зарсан бололтой юм. Гэхдээ тэрбээр иргэн Ц.Оюунгэрэлд 25 сая төгрөгийн өртэй байсан бол өрөө дарсан гэж байгаа. Түүний хувьд оролцохгүй хууль гэж бараг л байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Тэрбээр Казиногийн хуульд хүртэл гар бие оролцож яваа нэгэн.

Харамсалтай нь тойргийнхондоо тэр бүр санаа тавиад байдаггүй нэгэн. Хордсон, хордоогүйн завсар суугаа Хонгор нутгийнхан асуудпыг нь шийдэж өгөх болов уу гэсэн горьдлого тээж явдгаа ярьж байсан сан. Гэвч эрхэм гишүүн хордлогын талаар ганц үг ч ган хийлгэсэнгүй, өдий хүрлээ.

Ганц айл бус бүхэл бүтэн нэг сум хордоод байхад эрхэм гишүүн ажирсангүй. Ямартаа л өмнөх Засгийн газрын үед Сангийн сайдаар томилогдохынхоо өмнөхөн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржид зад загнуулж байх вэ дээ. “Чи тэр Хонгор сумынхны байдлыг бодитоор очиж танилц, хонгорчуудыг очиж хар.

Тэгэхээс нааш би чамайг хүлээж авахгүй” гээд хөөгөөд гаргасан нь тус болж маргааш нь Хонгорыг зорьж иргэдтэй нь уулзаж билээ. Уулзалт тун ч ширүүхэн болж, мань хүн ч нүүрээ хийх газаргүй болж байсан юм даг. Юутай ч түүнийг Засаг даргаар ажиллаж байх хугацаанд Хонгор хордсон нь үнэн юм хойно яалтай билээ.

Ер нь түүний Засаг дарга байсан цаг хугацаа даанч нэг адармаатай. Мань хүнийг аймгийн Засаг даргаар ажиллаж байхад нь гарын доорх эрхмүүд нь 800 сая төгрөг шамшигдуулчихсан. Гэвч Засаг ноён энэ талаар огтхон ч мэдээгүй гэдэг.

Хэргийг сийрүүлбэл, Дархан-Уул аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын Санхүү эдийн засгийн хэлтсийн дарга Э.Наранбаатар, Д.Нямхүү, Төрийн сангийн мэргэжилтэн Б.Бурмаа, НААҮГ-ын дарга Д.Баяраа, “Жигүүр” цогцолбор сургуулийн ерөнхий нягтлан бодогч С.Амаржаргал, Нийгмийн бодлогын хэлтсийн дарга Д.Амгалан тэргүүтэй 13 хүн төсвийн 800 сая төгрөгийг хуурамч нэртэй данс үүсгэн шамшигдуулсан хэрэг илэрсэн.

Дээрх хүмүүс 2000-2008 оны хооронд эрчимтэйгээр хулгай хийсэн нь УИХ-ын гишүүн Д.Хаянхярваагийн Дархан-Уул аймгийн Засаг даргаар ажиллаж байсан цаг хугацаатай давхацдаг юм. Найман жилийн хугацаанд 800 сая төгрөг суган доогуур нь урсаж байгааг Засаг ноён даанч нэг мэдээгүй гэж “мэлздэг”-т нь итгэхэд бэрх.

Ямартаа л албан тушаалаа урвуулан ашигласан дээрх хэрэг дээр нь нэмэрлэж АТГ-ынхан шалгаж байх вэ дээ. Дээрээс нь мөнгө шамшигдуулсан эрхмүүдийн зарим нь Д.Хаянхярваа гишүүнтэй нутаг нугынх гээд нарийн яривал хамаатан болчих гээд байдаг аюултай.

Энэ мэт УИХ-ын гишүүн Д.Хаянхярваатай холбоотой гурван ч хэрэг хуулийн байгууллагад шалгагдаж буй гэх мэдээлэл бий. Дээрх хэргүүдийг Дархан-Уул аймгийн иргэдийн төлөөлөл бүхий хүмүүс шалгаж өгөхийг АТГ-т хүсчээ. Тэд Д.Хаянхярваатай холбоотой хууль бус үйлдэл хийж байж болох материалиудыг, хүсэлтийн хамт АТГ-т өгсөн гэдэг.

Хэрэв түүний гэм буруутай нь тогтоогдвол арав хүртэлх жил хоригдох ял сонсч мэдэх аж. Түүнчлэн мань хүний талаар үнэн, худал нь батлагдаагүй элдвийн мэдээлэл хөвөрдөг. Жижиг, дундын зээл үндсэндээ Сангийн сайд асан Д.Хаянхярваагийн гараар орж сонгуулийн сурталчилгаанд ашигласан.

Мөн орон нутагт цорын ганц байсан улсын хоёр дахь том хуримын ордонг Д.Хаянхярваа дарга, Иргэдийн хурлын дарга Л.Гүнчин хоёр хуйвалдаж, Гэр бүл судлаач Л.Нарантуяа гэгч эмэгтэйд хууль бусаар хувьчилсан. Ийнхүү хийсэн хуйвалдаанаар нийт зах зээлийн үнэлгээгээрээ төрийн 100 гаруй сая төгрөгийн төрийн өмч үнэгүйдүүлэн, Д.Хаянхярваа, Л.Гүнчин нар хувьцаа завшсан.

Мөн аймгийн төрөх газар хэмээх дарханы иргэд гурван үеэрээ мэндэлж, энэ ертөнцөд хүн болдог ариун өргөөг Сангийн сайд Д.Хаянхярваа нь хувьчилж, өөрийн өмчийн обьект болгосон. Өөрийн өмчийн обьект болгохдоо зохиомлоор барилгын чанарыг муутгаж тонуулан, үнэгүй хувьчилж авсан гээд олон зүйл бий.